Hoe je zelf de hand hebt in problematische situatiesHoe je zelf de hand hebt in problematische situatiesHoe je zelf de hand hebt in problematische situatiesHoe je zelf de hand hebt in problematische situatiesHoe je zelf de hand hebt in problematische situaties

Op een plezierige manier je werk kunnen doen!

Persoonlijke Ontwikkeling | Werkdrukaanpak | Stressreductie | Burn-out preventie

Hoe je zelf de hand hebt in problematische situaties

In mijn vorige artikel Hoe tem je een hork schreef ik "Het is goed om je te realiseren dat je niet je emoties bent, maar emoties hebt". Over hoe daarmee om te gaan, kreeg ik veel vragen. Je doet dat door jezelf los van je emoties te zien, zo dissocieer je daar in feite van. Daarmee is horkerig gedrag af en wenselijker gedrag aan te leren. Maar hoe werkt dat?

Versimpelde werkelijkheid

Heb je zelf de hand in vervelende situaties?
Pixabay

In het al geciteerde artikel schetste ik hoe ons gedrag in beginsel grotendeels bepaald wordt door het - evolutionair gezien - oudste deel van ons brein. De indrukken die we opdoen uit onze omgeving komen onze hersenstam binnen en zorgen dan voor een reactie. Puttend uit ons geheugen toetsen we razendsnel wat er de vorige keer gebeurde en wat toen een passende reactie leek. Ons brein houdt van overzicht en in een poging om de wereld voor ons eenvoudig te houden, versimpelt het de boel nogal eens. Ook als een gebeurtenis nieuw is, putten we qua reacties toch uit bestaand repertoire. Begrijp me goed: soms is dat ook gewoon heel handig. Veel rode remlichten voor je op de snelweg moet immers geen uitgebreide interne dialoog starten over wat wenselijk is in het verkeer. Nee, er moet gewoon geremd worden.

Op de automatische piloot

Zelfs als een reactie een vorige keer niet helemaal adequaat gebleken is, doen we in eerste instantie wat we altijd al deden. "Zo ben ik nu eenmaal", zeg je dan. En hoewel we daarmee voor onze buitenwereld knap voorspelbaar zijn, lijkt het onszelf aan voldoende reflectie te ontbreken om "handiger" repertoire te ontwikkelen. Dat maakt dat anderen ons gaan labelen: iemand is "horkerig", "asociaal", "onhandig", "atechnisch" of misschien ook wel "aardig" of "slim". Uiteraard doen anderen je tekort als ze je simpelweg op je gedrag typeren, maar voordat je daarover gaat klagen kan het geen kwaad om de hand eens in eigen boezem te steken.

Aanpassen kan problemen voorkomen

Want wat als je zou kunnen interveniëren op dat oeroude mechanisme, waar ons gedrag stomweg wordt bepaald door emoties? Ingrijpen, zodat een gebeurtenis niet meer vanzelf en onontkoombaar gedrag oproept? Waardoor je min of meer zelf kunt kiezen voor je reactie? Zou dat wenselijk zijn? Ik geef maar alvast antwoord: dat zou een uitkomst zijn. Veel van het gedrag dat we uiteindelijk zelf als onwenselijk beoordelen, zou ermee te vermijden zijn. Zo beschouwd zou het kunnen helpen om je uit de problemen te houden. Problemen die je anders steeds weer over jezelf afroept.

Gedrag in vier stappen

Rafelen we het proces dat vooraf gaat aan een reactie uiteen, dan komen we aan vier afzonderlijke stappen:

  1. Gebeurtenis
  2. Gedachten
  3. Gevoel
  4. Gedrag

Waar in dit viertal ligt de kans om het in het vervolg anders te gaan doen? Voor je dit zelf gaat doen, bedenk dan dat een interventie door een coach altijd begint met de vraag "heb je hier last van". Als er daarbij íets belangrijk is, dan is het dat je alleen werkt aan wat de moeite waard is. In de regel is alle ineffectieve gedrag de moeite waard. We noemen dat "neurosen". Omdat niemand in een perfecte omgeving opgroeit, hebben we allemaal neurosen – van verschillend kaliber. Een neurose is iets dwangmatigs: je herhaalt een patroon tegen wil en dank, of je wilt of niet. Het kan zijn dat jouw theewater per se twee minuten gekookt moet hebben, anders is het niet goed. Of je moét je handen wassen als je de kliko buiten hebt gezet, of je nu aan vuilnis hebt gezeten of niet. Ook kan het zijn dat je onevenredig boos wordt als iemand aan tafel met volle mond praat of als iemand op het toilet de bril omhoog laat staan.

Jij en je neurosen

Neurosen zijn er in alle soorten en maten, van licht vermakelijk tot sociaal volstrekt onaanvaardbaar. Ze worden gedreven door onze emoties, onze negatieve emoties wel te verstaan. Dat zijn:

  • angst,
  • boosheid,
  • schuld/schaamte,
  • verdriet,
  • afgunst/jaloezie en
  • afkeer/walging.

Hoe beter we in staat zijn om onze emoties bij onszelf waar te nemen en te verwoorden, hoe gezonder we in emotioneel opzicht zijn. Het wordt een probleem als we de emotie niet herkennen, maar oorzaak en gevolg als één geheel zien: gebeurtenis, gedachten, gevoel en gedrag zijn één geworden. "Ik ben zó kwaad!", is het dan. Hier heeft een gebeurtenis geleidt tot boze gedachten, boos gevoel en boos gedrag.

Irrationeel vs. rationeel

Knaus (1974) herformuleerde de reeks gebeurtenis, gedachten, gevoel en gedrag tot de 4 G’s en baseerde daarop zijn Rational-Emotive Education (REE). Hij stelt dat het niet de gebeurtenissen om ons heen zijn die maken dat we misschien van streek zijn, maar de manier waarop we over die gebeurtenissen dénken.
Een voorbeeld: ontslagen worden (G1) kan de gedachte "maar nu raak ik zonder inkomen" (G2) oproepen. Dat kan voor iemand bijna het einde van wereld betekenen (G3) en daardoor kan ‘ie extreem reageren (G4).
Het is de in jouw referentiekader voorgeprogrammeerde gedachte "zonder inkomen is een ramp" die je in een negatieve spiraal drukt. Een andere G2 zou kunnen zijn: "dit dwingt me om te solliciteren, een stap die ik al heel lang overweeg".

Wij projecteren onze denkwereld

Het is dus niet zo dat een gebeurtenis of iemand (G1) veroorzaakt dat we ons boos of verdrietig voelen (G3), maar dat doen we zelf. Wijzelf immers produceren onze gedachten (G2) en daarmee net zo goed de negatieve gevoelens (G3). Omdat gevoelens (G3) ons in beweging brengen, vloeit er ook gedrag (G4) uit voort.
Ons handelen volgt dus meestal ons gevoel; meestal hangt het van wat we over een situatie denken en wat we daarbij voelen. Als die gedachten gebaseerd zijn op overtuigingen, bijgeloof, vooroordelen, gewoon verkeerde informatie of onjuiste opvattingen, dan is de kans groot dat we in de problemen raken.

Diekstra: van REE naar RET

Knaus’ REE werd bewerkt en als Rationele Emotieve Therapie (RET) populair gemaakt door René Diekstra. Hij schreef "Ik kan denken/voelen wat ik wil" (ISBN9789026517822). Daarin pleit hij voor rationeler denken, dat begint met het bewust zijn van je gedachten. Daarbij passen om te beginnen uitspraken als "ik voel me boos" in plaats van "ik ben boos". Dat beïnvloedt het 4G-schema al op het niveau van Gevoel.
Voor het niveau van Gedachten pleit hij voor het ont-moeten van veel van onze interne redeneringen. Met een variant van "moeten" in een redenering zet je je ratio klem. Bijvoorbeeld: "ik ben ontslagen" (G1), "dat hadden ze nooit mogen doen" (G2), "ik heb het gevoel dat ik nergens meer goed voor ben" (G3) en "ik maakte ruzie met mijn partner en heb mijn gezin verlaten" (G4).

Goed nieuws en slecht nieuws

De sleutel voor een oplossing zit in het omgaan met je gedachten of de overtuigingen erachter. Er zijn positieve en negatieve gedachten, ook wel helpende en belemmerende gedachten. Vooral die laatste zitten ons functioneren dus in de weg. Het slechte nieuws: we zijn ons niet bewust van hoe belemmerend sommige, automatische gedachtenpatronen zijn. Je bewust worden van automatische gedachten is een eerste stap. Vervolgens past de vraag: "is dit een helpende of een belemmerende gedachte".

Wat te doen?

Diekstra adviseert het volgende om automatische gedachten te elimineren:

  • Wordt je bewust (zie hierboven)
  • Maak een lijst met de meeste van jouw automatische gedachten
  • Plak die lijst ergens waar je ‘m veel tegenkomt
  • Lees de lijst als je angstig, boos, depressief of anderszins gespannen bent
  • Hou je zelf voor: ik ben weer op de automatische piloot boos, depressief of gespannen
  • Neem het besluit ermee te stoppen
  • Richt je aandacht op iets anders. Wat is niet belangrijk, als het maar afleidt
  • Roep, als die gedachten weer in je opkomen, tegen jezelf "stop"
  • Vul je lijst met automatische gedachten aan als je een nieuwe ontdekt
  • Leer jezelf belemmerende, ontregelende, irrationele gedachten te veranderen in helpende, regelende, rationele gedachten

Nog niet alles

Ik wil nog een stap verder gaan. We hebben gezien dat de 4 G’s elkaar beïnvloeden: een gebeurtenis roept gedachten op, die maken gevoelens los en dat triggert gedrag. Uit mijn ervaring weet ik dat gedrag je vervolgens in Situaties brengt. Als je met me eens kunt zijn dat belemmerende overtuigingen tot belemmerend gedrag leiden, kun je er ook mee instemmen dat Situaties je niet overkomen, maar dat je er – onbewust – zelf de hand in hebt gehad. Het besef van dat laatste dwingt je uit je slachtofferrol. En niets is zo heilzaam als dat. Je lot overkomt je niet, in veel gevallen heb je het over jezelf afgeroepen. En dat is begonnen met je belemmerende gedachten. Reden temeer om daar eens stil te staan…

Sorry!

Lijkt dit over jou te gaan of over één van jouw teamleden? Het is niet mijn bedoeling om iemand met z'n onhebbelijkheden te kijk te zetten. Ik weet uit eigen ervaring - zie hierboven - hoe je eronder te lijden kunt hebben.

Dat is ook precies de reden dat ik je er heel goed mee kan helpen. Als je herkenning hebt bij wat ik beschrijf, neem dan contact met me op. Mijn telefoonnummer is 0575-775629. Ik help je graag. Bel me, ik neem zelf de telefoon op. Doen!

VERLENGD: De beste versie van jezelf worden?

Zelf de beste versie van jezelf worden? Maak dan gebruik van de zomeractie. Op verzoek van veel vakantiegangers is het aanbod verlengd. Niet alleen in juli en augustus, maar ook nog in september boek je voor een belachelijk lage prijs een persoonlijke sessie met me. Ik laat je daarin zien waarom het je tot nu toe niet gelukt is om je lang verwachte groei in gang te zetten. Lees er hier meer over. Doen!