Waarom blijven sommige mensen ‘hangen’ in wat geweest is?Waarom blijven sommige mensen ‘hangen’ in wat geweest is?Waarom blijven sommige mensen ‘hangen’ in wat geweest is?Waarom blijven sommige mensen ‘hangen’ in wat geweest is?Waarom blijven sommige mensen ‘hangen’ in wat geweest is?

Op een plezierige manier je werk kunnen doen!

Persoonlijke Ontwikkeling | Werkdrukaanpak | Stressreductie | Burn-out preventie

Waarom blijven sommige mensen ‘hangen’ in wat geweest is?

Je ziet het bij veranderingsprocessen, maar ook bij ontslag of onvrijwillige toewijzing van naar een andere functie. Zelfs bij de introductie van een nieuwe versie van een softwarepakket, een gewijzigde procedure of andere koffie: dat jaagt de halve organisatie in het verzet. Waarom houden mensen zo vast aan wat ooit was?

Verandering en het onbekende

Verandering is niet te stoppen
Pixabay

Niet alleen op het werk, maar ook in de thuissituatie kan verandering leiden tot regelrechte weerstand. Want het liefst houden we alles bij het oude. Dat is overzichtelijk, het vraagt geen aanpassing en we worden niet geconfronteerd met onze emoties. Dat is dus waar het om draait: verandering triggert angst voor het onbekende

Niet veranderen is onhoudbaar

In de ook voor volwassen prima te verteren kinderfilm “the Croods” houdt een prehistorische vader zó krampachtig vast aan hoe-het-altijd-was, dat de onhoudbaarheid er dik bovenop ligt. Niet alleen voor ons, maar ook voor zijn gezin. Met een – onvermijdelijke - grote sprong in het onbekende doorbreekt hij dat en het komt toch goed. Voor het zover is komen we alle clichés tegen en zo is het ook: veel van die weerstand zit voorgeprogrammeerd. Elke nieuwe stap verlangt immers het afscheid nemen van iets dat ouder en dus bekender is en dat is, op zijn eigen schaal, een proces van loslaten.

Karakteristieken van rouwverwerking

Elisabeth Kübler-Ross, een Zwitsers-Amerikaans psychiater, herleidde in haar werk als stervensbegeleider de karakteristieken van rouwverwerking bij de achterblijvers. Rouw na overlijden is weliswaar van een heel andere schaal, maar de fasen die zij beschrijft blijken ook van toepassing op alledaagse veranderingsprocessen. Een ontslag, een andere partner, verhuizen: het is allemaal een beetje “rouwen”.

Vijf stadia

Kübler-Ross beschreef de vijf stadia van rouwverwerking als ontkenning, woede, onderhandelen, neerslachtigheid en uiteindelijk aanvaarding. Dat gaat in de tijd gepaard met wisselende energie. In grafiek ziet dat er zo uit:

Vijf stadia van rouw
  1. In de eerste fase is er de schok, de woede over "dat mij dat overkomt". Dat kan inderdaad een overlijden zijn, maar ook de confrontatie met ernstige ziekte of simpelweg een lekke band.
  2. Daarna is er, voor derden soms onbegrijpelijk, de ontkenning. Van "hij komt zo weer binnenlopen", "ze hebben zich vast vergist" tot "het is maar een hobbel in de weg".
  3. Dan is er het inzicht dat het donkerste scenario waarheid is. Er is geen ontkennen meer aan: het is echt waar.
  4. In de vierde fase, de depressie voorbij, is er een voorzichtig aftasten van alternatieven in de nieuwe werkelijkheid. Wat kan ook? Wat is er, gegeven de beperkingen, nog mogelijk?
  5. In de vijfde fase is er het loslaten: de acceptatie van wat geweest is en wat er voor in de plaats is gekomen.

Elk lijden heeft zijn eigen schaal

Mensen doorlopen, ieder in hun eigen tempo en natuurlijk afhankelijk van de ernst van de situatie, altijd deze vijf fasen. Soms in een split second (ik ben m'n portemonnee vergeten) tot in lengte van jaren. Ieder lijden heeft zijn eigen schaal; in mijn praktijk zie ik mensen die het overlijden van een tweeling verbijsterend snel achter zich laten, maar ook mensen die het maar niet kunnen verkroppen dat ze hun ladeblok hebben moeten inleveren. Ik bedoel maar.

Interventies

De fasen moeten in hun volgorde doorlopen worden. Wat niet wil zeggen dat je iemand niet kunt helpen door dat te versnellen. Daarbij moet je wel letten op de volgorde, je moet vaststellen in welke fase iemand nú is.

Drie kansen voor interventie

Sluit je niet aan op de eigen fase van de "rouwende", dan mis je je kans. Iemand die nog in de eerste schok zit, moet je niet wijzen op nieuwe mogelijkheden. Daar is 'ie nog helemaal niet aan toe. 

  1. In de fase van ontkenning kun je iemand helpen door de werkelijkheid onder ogen te brengen. Dat is hard, maar het verbloemen in onmenselijk.
  2. In de fase neerslachtigheid kun je steunen en motiveren. Dat kan veel energie vragen, maar je voorkomt er een langdurige depressie mee.
  3. In de fase onderhandelen help je met het ontwikkelen van nieuwe mogelijkheden.
  4. Ook de laatste fase is belangrijk voor de afronden: zorg dat het geleerde gedeeld kan worden.

In welke fase?

Hoe weet je in welke fase iemand zit? Dat kun je doen door goed te luisteren en naar gevoel te vragen.

Door een fase heen helpen
  • In de woede horen uitspraken als “Waarom…”, “Niemand…”, “Iedereen…”. Er hoort gevoel van, hoe kan het anders, boosheid bij en onmacht.
  • Bij de fase ontkenning horen uitspraken als: “Ik kan niet geloven dat…”, “Hoe kan mij dat gebeuren…” en “Het is vast niet zo ernstig…”.
    Er hoort gevoel bij van: "Wil er niet aan", "Geloof het niet", "Het is niet waar" en "Ze zien iets over het hoofd".
  • Bij de fase neerslachtigheid of depressie horen uitspraken als “Ik geef het op…”, “Ik weet het niet meer…, “Niemand begrijpt…” of “Ik kan het niet veranderen…”. Er hoort gevoel bij van Onbegrepen, Hopeloos of Uitzichtloos.

Een luisterend oor is altijd goed. Realiseer je echter wel dat je ook verbonden kunt zijn met het rouwproces: als jij de leidinggevende bent die het slechte nieuws van ontslag brengt, moet je niet de hulpverlener willen zijn.

Lees ook

- Gooi je probleem maar op tafel
- Kun je je eigen realiteit kiezen
- Hoe je zelf de hand hebt in moeilijke situaties