Roos van Leary

Hoe komt het toch dat mensen er zo’n moeite mee hebben, zichzelf terug te zien in een ‘hokje’? Waarom komt er weerstand bij het zien van een schematisch lijnen- en puntenveld, dat visueel ons voorkeursgedrag uittekent? Gedragsmodellen, karakterologische typeringen, psychologische schema’s, ze zijn er in overvloed. En ze belichten op een reële wijze onze manier van in het leven staan, of van omgaan met problemen, of hoe temperamentvol we zijn etc. Ze vertellen ons zinvolle dingen, elk vanuit hun specifieke achtergrond en gericht op een bepaald domein binnen ons gehele menszijn.

Alle nuance weg

Maar ook vervelende dingen, die ons zelfbeeld tegenspreken.Voor mensen die willen uitblinken of uniek willen zijn, valt het knap tegen dat ze gewoon in een segment van een communicatiemodel passen.Voor mensen die zo hun best doen om het goed te doen, is het pijnlijk wanneer ze als ‘initiatiefloos’ of ‘slap’ of ‘meeloper’ gekenschetst worden.

En dat is begrijpelijk. Immers, als we er nog niet aan toe zijn constateringen over onszelf te aanvaarden zonder waardeoordeel, krijgen we een onaangenaam gevoel als we ze zwart op wit zien. Hiervoor willen we ons behoeden en daarom stellen we de tests ter discussie, de ‘hokjes’, de uitkomsten. Maar eerlijk is eerlijk, onszelf gereduceerd zien tot een wiskundig model ís ook niet leuk. Want alle nuancering lijkt vaak te ontbreken en de uitzonderingen afgevlakt. Dus.. een beetje mopperen op een model mag best.

Gedrag is te beïnvloeden

Deze inleiding nodigt niet echt uit om het over een gedragsmodel te gaan hebben. Toch gaan we de uitdaging aan en als uitgangspunt nemen we het principe ‘wie zaait zal oogsten’. Heb je wel eens van de Roos van Leary gehoord? Deze ‘roos’ geeft in één oogopslag weer hoe dit principe geldt voor gedrag. Psycholoog Timothy Leary (1920-1996) onderzocht midden vorige eeuw menselijk gedrag en kwam tot conclusies die heden nog gelden. Hij zei “mensen reageren voorspelbaar op elkaar” en “gedrag is te beïnvloeden”.

Fixaties op voorkeursgedrag

Leary’s Roos is een makkelijk model om gedrag van jezelf en dat van anderen te begrijpen en te ‘positioneren’. Vervolgens kun je aflezen welke attitude van jou nodig is, als je bepaalde reacties van anderen wilt. Toepassen van de bevindingen van Leary geeft overigens niet de garantie, dat je ineens van alles gedaan krijgt bij anderen. Iedereen heeft namelijk voorkeursgedrag en mensen kunnen hierin tamelijk gefixeerd zijn. Bovendien kan bepaald gedrag wortelen in onderliggende (onbewuste) persoonlijke eigenschappen, zoals een wantrouwende houding jegens de wereld gebaseerd op angst. Zo’n persoon zal bij voorbeeld argwanende en defensieve reacties vertonen en hier niet makkelijk van af te brengen zijn. Daar is dan toch wel iets meer voor nodig dan een communicatiemodel.

Het model

Ergo: de Roos van Leary gaat over gedrag en reacties daarop, over mogelijkheden tot verandering en beïnvloeding van gedragspatronen en niet over veranderen van karakter.
In ieder geval illustreert het goed het uitgangspunt voor dit artikel “wie zaait zal oogsten’. Reacties van anderen overkomen ons niet; we leggen zelf de kiem ervoor. Ben je bereid je eigen gedrag onder de loep te nemen? (tekst loopt door onder de afbeelding).

Leary zag vier dominante gedragspatronen waar gedragingen toe te herleiden zijn: gericht op gezamenlijk belang, gericht op eigen belang, gericht op leiden en gericht op volgen. Hij vatte deze samen in samen, tegen, boven en onder. Onze voorspelbaarheid openbaart zich in Leary’s ontdekking, dat samen-gedrag anderen uitnodigt tot samen-gedrag en dat tegen-gedrag resulteert in tegen-gedrag. Bovendien zag hij dat boven-gedrag leidt tot onder-gedrag en andersom. In deze voorspelbaarheid zit zijn tweede conclusie verscholen: anderen kunnen ons gedrag beïnvloeden. Ga maar na: een dominante persoon roept op tot inbinden en een onzekere, twijfelende en afhankelijke collega wekt de neiging tot bemoederen/bevaderen (wederzijdse beïnvloeding van onder- en boven-gedrag). Aanval lokt verdediging uit (tegen versus tegen) en aanstekelijk, vriendelijk enthousiasme nodigt uit om mee te doen (samen plus samen). Leary heeft zijn bevindingen visueel als hierboven weergegeven. Daarin zie je ook dat er subgedragingen zijn:

  • Boven-samen (leidend)
  • Samen-boven (helpend)
  • Samen-onder (meewerkend)
  • Onder-samen (volgend)
  • Onder-tegen (teruggetrokken)
  • Tegen-onder (opstandig)
  • Tegen-boven (aanvallend)
  • Boven-tegen (concurrerend)

Hier staat een zelftest, voor als je wilt weten hoe je ‘scoort’ op de Roos van Leary en wat je voorkeursgedrag is.

Iedereen heeft voorkeursgedrag, terwijl we in principe beschikken over alle soorten gedrag die maar denkbaar zijn. Toepassen van nieuw gedrag voelt in eerste instantie vreemd, onwennig, zonder basis (bewust onbekwaam) en dat kan reden zijn om er weer mee op te houden. Geef niet op, blijf oefenen, net zolang tot je bewust bekwaam bent en mooier nog, onbewust bekwaam! Om nog maar weer eens een model aan te halen …..

gastblog van Carin Schrader,
transformerend coach  

Voor jouw team

Roos van Leary beter leren kennen in een training voor je team? Neem contact op!

© John Vrakking | Training & Coaching, bewerkt op 21 oktober 2019

Lees ook

Snel delen

bit.ly/RoosVan

Recente blogs

Meer weten

Wil je meer weten over deze onderwerpen? Neem dan contact met me op voor een vrijblijvend gesprek.
Bel me op 0570 77 56 29.

Deze artikelen verschenen ook op managersonline.nl